Krakow_fragmenty

Fragmenty książki Śladami Młodej Polski. Secesja w Krakowie i okolicach

[...]
Ruch Młodej Polski, określany jako modernistyczny i neoromantyczny, charakteryzowało odwrócenie się od pozytywizmu i nawrót do romantycznego buntu. Należało wyzwolić się od historii, zerwać ze statycznym realizmem i odkryć prawdziwą istotę sztuki, "sztukę dla sztuki", sztukę - przedmiot kultu. Równocześnie sztuka miała zaangażować się w odkrywanie na nowo świadomości narodowej i polskiej tożsamości, przyspieszone ruchami społecznymi z początku XX wieku. To właśnie było specyfiką tego kierunku artystycznego w Polsce.

Kryzys wartości - (zjawisko charakterystyczne dla tego okresu) miał oddźwięk w środowisku Zenona Miriama Przesmyckiego, dyrektora czasopisma "Życie", które ukazywało się w Warszawie wiatach 1887-1890 i które objawiło polskiej publiczności poezję zagraniczną. W 1891 roku Przesmycki opublikował esej na remat Maurycego Maeterlincka, belgijskiego poety-wizjonera, który głęboko naznaczył Młodą Polskę swoim poszukiwaniem ukrytego sensu i tajemnicy. Zenon Przesmycki był także redaktorem wychodzącego w Warszawie czasopisma "Chimera", które było jedną z najpiękniejszych publikacji inspirowanych art nouveau w Europie.

Przybycie do Krakowa pisarza Stanisława Przybyszewskiego było wstrząsem dla środowisk artystycznych i intelektualnych. Przyjaciel Edwarda Muncha i Augusta Strindberga, wielbiciel Fryderyka Nietzschego, Przybyszewski dał się poznać wcześniej w środowiskach bohemy berlińskiej i skandynawskiej. Jego ekscentryczne zachowanie i prowokujące idee fascynowały krakowskich artystów, którzy próbowali uwolnić się od panującego konserwatyzmu. Będąc redaktorem nowego czasopisma "Życie" (nie mylić z warszawskim), które ukazywało się w Krakowie w latach 1897-1900, opublikował w nim swój manifest zatytułowany "Confiteor". Według niego sztuka nie miała celu, była celem sama w sobie, kluczem pozwalającym zgłębiać duszę i popędy ludzkie. Czasopismo to, z którym współpracowali Stanisław Wyspiański, pisarz Stefan Żeromski, poeta Jan Kasprowicz i inni artyści, stało się trybuną Młodej Polski. W nim została spopularyzowana nazwa Młodej Polski -przez analogię z Młodą Belgią czy Młodą Skandynawią.

Artyści polscy dużo podróżowali i nawiązywali kontakty m.in. z Claudem Monetem, Paulem Gauguinem, Alfonsem Muchą, Augustem Rodinem, Maurycym Maeterlinckiem, Emilem Verhaerenem. Świat artystyczny ogarnęło kulturalne wrzenie, kiedy w Europie pojawiły się nowe prądy: impresjonizm, naturalizm, symbolizm.

Art nouveau i wywodząca się z Wiednia secesja pojawiły się w Polsce. Fala odnowy ogarnęła wszystkie formy sztuki: literaturę, muzykę, architekturę, sztuki stosowane. Nastąpiła integracja sztuk; malarstwo było inspirowane przez poezję, poezja stawała się muzyką, artyści poświęcali się wszystkim dziedzinom sztuki. Sztuka stała się sztuką całościową.

Krakowski teatr został zreformowany przez nowego dyrektora Tadeusza Pawlikowskiego, który wprowadził na scenę dzieła Augusta Strindberga, Henryka Ibsena, Maurycego Maeterlincka. Julian Fałat zreformował Szkołę Sztuk Pięknych w Krakowie (nazywaną odtąd Akademią Sztuk Pięknych). W 1897 roku Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer i Jan Stanisławski stworzyli wraz z innymi Towarzystwo Artystów Polskich "Sztuka", które organizowało wystawy sztuki awangardowej. Artyści polscy brali również udział w największych światowych wystawach i zdobywali na nich nagrody. Poświęcali się renowacji kościołów, pokrywając je freskami lub projektując witraże, w których z gotykiem mieszają się elementy ludowe i kompozycje w stylu art nouveau. Jednakże Młoda Polska osiągnęła swoje apogeum w twórczości Stanisława Wyspiańskiego; wspaniałe efekty jego pracy możemy podziwiać m.in. w kościele Franciszkanów. W Krakowie architekci tacy jak Tadeusz Stryjeński, Sławomir Odrzywolski czy Franciszek Mączyński pozostawili arcydzieła zaliczające się do najbardziej udanych dzieł krakowskiej secesji.

Świat wiejski, który zdawał się wyjść cało z klęsk nękających Polskę przez lata jej historii, był niezwykle atrakcyjny dla artystów: szukali oni natchnienia niedaleko Krakowa, m.in. w Bronowicach Małych. Ślub poety Lucjana Rydla był dla Wyspiańskiego inspiracją do stworzenia jednego z najwybitniejszych dramatów -"Wesela", mającego do dziś niezwykłą siłę. W Zakopanem artysta Stanisław Witkiewicz, zafascynowany regionalnym folklorem, zastosował styl góralski w architekturze.

W pierwszych latach xx wieku intelektualiści Krakowa mieli zwyczaj, na wzór swych paryskich, wiedeńskich czy monachijskich kolegów, spotykać się w kawiarniach - nieistniejącej już dziś kawiarni "Paon" czy jamie Michalika, gdzie odbywały się przedstawienia kabaretu Zielony Balonik. pod kierownictwem Tadeusza Boya-Żeleńskiego. W miejscach tych artyści Młodej Polski wymieniali opinie, krytykowali władzę, karykaturowali społeczeństwo i przedstawiali osobistą interpretację swej sztuki.
Kraków był kolebką tego ruchu

. Będąc ponownie centrum nowoczesności i "duchową stolicą" Polski, Kraków stał się w tych latach miastem europejskim, nowatorskim we wszystkich dziedzinach sztuki. Był miejscem eksperymentów i jeszcze dzisiaj stanowi żywy ośrodek dynamiki kulturalnej i artystycznej, która zrodziła się z końcem XIX wieku.

Powrót do poprzedniej strony
Początek strony